Khi bản sắc bị đem ra mua vui
Giữa những ngày đầu tháng 8 năm 2025, khi Cao nguyên đá Đồng Văn bước vào mùa du lịch, mạng xã hội bất ngờ lan truyền hàng loạt clip ghi lại cảnh một số nam du khách nước ngoài mặc váy truyền thống của phụ nữ Mông, nhảy múa, tạo dáng phản cảm tại các điểm du lịch vùng cao. Có người quấn váy lên cổ như khăn choàng, vừa cười đùa vừa thực hiện các động tác gây cười trước sự cổ vũ của những người xung quanh.
Hình ảnh những vị khách nước ngoài mặc váy truyền thống dân tộc Mông lan truyền trên mạng xã hội thu được rất nhiều sự quan tâm của cộng đồng mạng thời điểm đó.
Chỉ trong thời gian ngắn, những đoạn video ấy xuất hiện dày đặc trên các nền tảng TikTok, Facebook với hàng chục nghìn lượt xem, bình luận và chia sẻ. Không chỉ gây tranh cãi trên không gian mạng, vụ việc còn tạo nên nhiều luồng dư luận trái chiều trong cộng đồng người dân địa phương, người làm du lịch và cả du khách.
Lướt qua các bài đăng, chia sẻ, tôi thấy rất nhiều ý kiến bày tỏ sự bức xúc khi cho rằng hành động này đã vượt quá giới hạn của một “trải nghiệm văn hóa” thông thường.
Là người phụ nữ Mông đang làm du lịch, chị V.H không giấu được sự chạnh lòng: “Đành rằng trên thế giới này không phải tất cả đàn ông đều mặc quần. Nhưng đàn ông mặc váy không có nghĩa được phép mặc váy của phụ nữ Mông để mua vui. Tất cả cần phải có khuôn khổ, tự tôn, tự trọng và văn hóa”. Một tài khoản khác bình luận gay gắt: “Không chấp nhận được. Đây là hành động miệt thị trang phục của đồng bào miền núi”. Có người thẳng thắn cho rằng điều đáng buồn không chỉ nằm ở hành động của du khách nước ngoài, mà còn ở thái độ cổ vũ của một bộ phận người Việt Nam: “Khách không biết thì có thể thông cảm. Nhưng hướng dẫn viên, người bán hàng thấy vậy mà không nhắc nhở, không chỉ bảo thì quá tệ”.
Tuy nhiên, bên cạnh sự bức xúc, vẫn có những quan điểm đồng tình hoặc cho rằng dư luận đang phản ứng quá mức. Một số ý kiến cho rằng khách du lịch chỉ đang thể hiện sự vui vẻ, không mang mục đích xúc phạm văn hóa: “Văn hóa Tây họ rất thoải mái và thích nghịch ngợm. Họ chỉ nghĩ đó là chuyện hài hước chứ không có ý xúc phạm gì ai cả. Chủ nhà hiếu khách thì hãy để họ thoải mái vui vẻ”.
Sự đối lập trong phản ứng dư luận cho thấy ranh giới giữa “trải nghiệm”, “giải trí” và “xúc phạm văn hóa” đang ngày càng trở nên mong manh trong thời đại mạng xã hội.
Điều đáng suy nghĩ là nhiều nội dung phản cảm hiện nay không còn dừng ở hành vi cá nhân, mà đang được một bộ phận cộng đồng mạng vô tình tiếp tay bằng tâm lý hiếu kỳ, thích xem cái lạ, cái sốc để giải trí.
Khi lượt xem, lượt thích và khả năng lan truyền trở thành mục tiêu, không ít người sẵn sàng biến văn hóa thành công cụ mua vui, bất chấp giá trị thật sự phía sau những bộ trang phục, phong tục hay bản sắc của cả một cộng đồng dân tộc.
Là người sinh ra và lớn lên trên miền đá xám này, tôi hiểu rằng chiếc váy Mông không chỉ để mặc cho đẹp. Đó là niềm tự hào của biết bao người mẹ, người chị, người em đã thức khuya bên khung lanh, tỉ mẩn thêu từng họa tiết truyền thống để giữ lấy bản sắc dân tộc mình.
Bởi vậy, khi chứng kiến những hình ảnh váy áo truyền thống bị đem ra mua vui trên mạng xã hội, cảm giác đầu tiên của tôi không phải là giận dữ, mà là chạnh lòng. Chạnh lòng bởi có những giá trị từng được đồng bào nâng niu như một phần linh hồn dân tộc, nay lại bị nhìn như “đạo cụ giải trí” để đổi lấy vài tiếng cười và vài nghìn lượt tương tác.
Không phải ngẫu nhiên thời gian gần đây, Đảng và Nhà nước liên tục nhấn mạnh yêu cầu xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trên không gian mạng. Nhiều bài viết trên Tạp chí Cộng sản, các cơ quan báo chí trung ương, của tỉnh Tuyên Quang đã chỉ rõ: sự phát triển mạnh mẽ của internet và mạng xã hội đang kéo theo nhiều biểu hiện lệch chuẩn về văn hóa, đạo đức, lối sống; trong đó có tình trạng cổ súy lối sống thực dụng, nội dung phản cảm, hành vi ứng xử thiếu chuẩn mực để thu hút sự chú ý.
Đáng lo ngại hơn, một số người cố tình nhân danh sự “sáng tạo”, “giải trí”, “tự do cá nhân” để hợp thức hóa cho các hành vi đi ngược thuần phong mỹ tục, làm xói mòn các giá trị văn hóa truyền thống và chuẩn mực xã hội.
Váy Mông không chỉ là một bộ quần áo
Có lẽ vì thế mà với người dân vùng cao, câu chuyện không chỉ dừng lại ở một clip phản cảm trên mạng xã hội. Với họ, váy áo truyền thống của phụ nữ Mông không đơn thuần là trang phục mặc thường ngày, mà còn là một câu chuyện văn hóa.
Ở vùng Cao nguyên đá này, nhiều gia đình người Mông vẫn còn giữ thói quen tự trồng lanh, dết vải, may áo, váy thủ công. Có những bé gái từ nhỏ đã được mẹ dạy se lanh, thêu hoa văn như một cách học làm người phụ nữ Mông.
Chiếc váy vì thế không chỉ mang giá trị thẩm mỹ, mà còn chứa đựng ký ức gia đình, phong tục, tín ngưỡng và cả sự bền bỉ của con người vùng đá.
Giữa cuộc sống hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một, mỗi bộ váy được giữ lại hôm nay giống như một cách người Mông giữ lấy cội nguồn của mình.
Bởi vậy, khi những hình ảnh phản cảm lan truyền trên mạng xã hội, nhiều người dân vùng cao không khỏi chạnh lòng.
“Tôi rất tự hào về văn hóa, về trang phục của đồng bào tôi. Nhưng khi xem những hình ảnh này tràn ngập trên mạng, tôi thấy xấu hổ thay. Vui đâu không thấy, chỉ thấy phản cảm”, một tài khoản tên Phùng Hà bình luận.
Có ý kiến khác thẳng thắn cho rằng: “Trang phục dân tộc để tôn vẻ đẹp chứ không phải để bôi bác thiếu văn hóa”.
Đằng sau những clip vài chục giây là sự tổn thương âm thầm đối với bản sắc văn hóa cộng đồng.
Nguy hiểm hơn, những nội dung phản cảm ấy lại đang được thuật toán mạng xã hội ưu tiên lan truyền mạnh mẽ bởi tính gây sốc, gây cười và kích thích tò mò.
Khi lượt xem trở thành thước đo giá trị, nhiều người sẵn sàng biến văn hóa thành công cụ mua vui.
Khi “câu view” trở thành biểu hiện lệch chuẩn trên không gian mạng
Sự phát triển của mạng xã hội mở ra không gian rộng lớn cho sáng tạo và kết nối, nhưng cũng khiến nhiều biểu hiện lệch chuẩn về văn hóa, đạo đức lan truyền với tốc độ chóng mặt. Thực tế hiện nay không khó để bắt gặp các clip chế giễu văn hóa vùng miền, bôi bác hình ảnh dân tộc, phát ngôn phản cảm hay lợi dụng bản sắc văn hóa để “câu view” trên mạng xã hội. Đáng lo ngại hơn, nhiều nội dung lệch chuẩn lại được cổ vũ bằng tâm lý hiếu kỳ, xem đó như một hình thức giải trí vô hại. Từ vụ việc du khách mặc váy phụ nữ Mông gây tranh cãi trên Cao nguyên đá Đồng Văn, đến những “trend” phản cảm từng xuất hiện thời gian qua, có thể thấy ranh giới giữa sáng tạo và xúc phạm văn hóa đang ngày càng bị xóa nhòa.
Sự dễ dãi trong tiếp nhận và chia sẻ nội dung đang từng bước làm lệch chuẩn nhận thức xã hội, đặc biệt với giới trẻ. Khi cái phản cảm được tung hô, cái lệch chuẩn dễ bị xem là bình thường. Điều đó không chỉ ảnh hưởng tới hình ảnh văn hóa, du lịch mà còn tác động trực tiếp tới nền tảng giá trị và cách ứng xử trong cộng đồng.
Nghị quyết số 33-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã khẳng định: “Văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội”. Tiếp đó, Nghị quyết số 80-NQ/TW năm 2026 của Bộ Chính trị tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trên không gian mạng, bảo vệ chủ quyền văn hóa và giữ gìn bản sắc dân tộc trong thời đại số. Vì vậy, giữ gìn chuẩn mực văn hóa trên không gian mạng hôm nay không chỉ là câu chuyện ứng xử cá nhân, mà còn là yêu cầu bảo vệ nền tảng tinh thần của xã hội.
Giữ “hồn đá” giữa thời đại số
Lớn lên giữa Cao nguyên đá Đồng Văn, tôi từng nghĩ những giá trị văn hóa nơi đây sẽ luôn được gìn giữ một cách tự nhiên như đá núi tồn tại qua bao mùa mưa nắng. Nhưng sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội khiến tôi hiểu rằng: nếu không chủ động bảo vệ, văn hóa cũng có thể bị bào mòn từng ngày bởi sự dễ dãi trong nhận thức và ứng xử. Giữ gìn bản sắc hôm nay không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý hay nghệ nhân dân gian, mà còn là trách nhiệm của mỗi người trẻ sinh ra từ miền đá này.
Trên cao nguyên đá Đồng Văn, những người phụ nữ Mông vẫn miệt mài bên khung vải lanh, cần mẫn thêu từng họa tiết truyền thống như cách cha ông họ đã làm suốt bao đời. Giữa nhịp sống hiện đại, họ vẫn cố giữ lấy màu chàm, giữ tiếng khèn, giữ nếp váy xòe như giữ một phần hồn cốt dân tộc.
Nhưng để những giá trị ấy được bảo tồn bền vững, chỉ nỗ lực của người dân bản địa là chưa đủ. Mà phải có sự vào cuộc đồng bộ từ chính quyền, ngành du lịch, cơ quan báo chí, người làm nội dung số và cả cộng đồng mạng.
Không thể nhân danh “sáng tạo”, “trải nghiệm” hay “giải trí” để xúc phạm văn hóa dân tộc. Không thể để không gian mạng trở thành nơi chuẩn mực bị xem nhẹ, nơi phản cảm được tung hô và nơi bản sắc bị biến thành công cụ mua vui.
Đặc biệt, từ vụ việc xảy ra trên Cao nguyên đá Đồng Văn cho thấy, bên cạnh ý thức của du khách, trách nhiệm của những người trực tiếp làm du lịch cũng cần được nhìn nhận nghiêm túc hơn.
Luật Du lịch đã quy định rõ: môi trường du lịch phải được bảo vệ, phát triển theo hướng văn minh, lành mạnh; nghiêm cấm các hành vi làm phương hại đến thuần phong mỹ tục dân tộc. Khách du lịch có trách nhiệm ứng xử văn minh, tôn trọng phong tục tập quán và bản sắc văn hóa địa phương.
Thế nhưng trong vụ việc vừa qua, sự thiếu chủ động nhắc nhở, ngăn chặn của hướng dẫn viên và những người liên quan đã khiến hành vi phản cảm không chỉ dừng lại ở phạm vi cá nhân mà còn lan truyền tiêu cực trên mạng xã hội, làm tổn hại hình ảnh du lịch vùng cao.
Một hướng dẫn viên chuyên nghiệp không chỉ là người dẫn đường cho du khách, mà còn là “người gác cửa văn hóa”, góp phần bảo vệ hình ảnh địa phương và gìn giữ những giá trị truyền thống trước các biểu hiện lệch chuẩn.
Điều đó đòi hỏi mỗi người làm du lịch phải nâng cao kỷ luật nghề nghiệp; chủ động phổ biến quy tắc ứng xử, phong tục tập quán cho du khách; kịp thời nhắc nhở, ngăn chặn các hành vi phản cảm, xuyên tạc văn hóa hoặc lợi dụng bản sắc dân tộc để “câu view”, gây chú ý trên không gian mạng.
Vẫn là trang phục dân tộc, nhưng khi được mặc đúng cách sẽ tạo được sự lan tỏa văn hóa truyền thống đến với du khách. Ảnh khách du lịch nước ngoài mặc trang phục dân tộc Mông tại một điểm du lịch trên Cao nguyên đá Đồng Văn
Tôi vẫn nhớ những buổi chiều trên Cao nguyên đá, khi tiếng khèn Mông vang lên giữa núi đá xám, những người phụ nữ trong váy áo rực rỡ lặng lẽ đi qua các triền núi phủ sương. Vẻ đẹp ấy mộc mạc, bình dị nhưng đã tồn tại qua biết bao thế hệ như một phần hồn cốt của miền biên viễn cực Bắc.
Có thể với ai đó, chiếc váy Mông chỉ là một bộ trang phục lạ mắt để chụp ảnh, quay clip. Nhưng với người dân vùng cao, đó là lòng tự trọng văn hóa, là ký ức cộng đồng và là bản sắc được gìn giữ qua bao đời người.
Giữa thời đại mạng xã hội, giữ gìn một chiếc váy Mông đúng nghĩa không chỉ là giữ một nét đẹp truyền thống, mà còn là giữ lấy ranh giới cuối cùng của sự tôn trọng văn hóa dân tộc.
Nếu một ngày chiếc váy Mông chỉ còn xuất hiện như đạo cụ gây cười trên mạng xã hội, điều mất đi sẽ không chỉ là vẻ đẹp của một bộ trang phục, mà còn là sự tôn trọng dành cho ký ức văn hóa của cả một cộng đồng.
Minh Quang
Tài liệu tham khảo
1. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng.
2. Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 09/6/2014 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước.
3. Luật Du lịch năm 2017.
4. Nguyễn Bá Thanh, “Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trên không gian mạng ở nước ta hiện nay”, Tạp chí Cộng sản, đăng ngày 19/9/2024.
5. “Nâng cao hiệu quả giáo dục văn hóa ứng xử trên không gian mạng cho giới trẻ hiện nay”, Tạp chí Cộng sản, đăng ngày 26/5/2025.
6. Một số bài viết của báo chí trung ương và địa phương về văn hóa ứng xử trên không gian mạng, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc và trách nhiệm của cộng đồng trong môi trường số.
7. Ghi nhận thực tế, ý kiến người dân và dư luận xã hội liên quan vụ việc gây tranh cãi về trang phục phụ nữ Mông tại Cao nguyên đá Đồng Văn năm 2025.
8. Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội do Bộ Thông tin và Truyền thông ban hành năm 2021.
9. Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch năm 2026.
