Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: lãng phí “rất tai hại cho nhân dân, cho Chính phủ. Có khi tai hại hơn nạn tham ô”(1), bởi nó gây những tổn thất to lớn về sức lao động, thời giờ, tiền của, “phí phạm sức lực, tiêu hao của cải của Chính phủ và của nhân dân”(2). Lãng phí (cùng với tham ô và bệnh quan liêu) chính là những giặc nội xâm, là “kẻ thù khá nguy hiểm” của nhân dân và Chính phủ, nó “ngấm ngầm ngăn trở, ngấm ngầm phá hoại sự nghiệp xây dựng của cách mạng”(3). Do đó, chống lãng phí “cũng quan trọng và cần kíp như việc đánh giặc trên mặt trận”(4).
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì cuộc họp Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, ngày 18-3-2026_Ảnh: Tư liệu
Thấm nhuần chỉ dặn của Người, Đảng và Nhà nước ta đã sớm quan tâm định hướng, chỉ đạo, đồng thời yêu cầu các cấp, bộ, ngành, địa phương tăng cường phối hợp ngăn ngừa, xử lý vấn nạn này. Nhờ đó, công tác phòng, chống lãng phí ở nước ta đến nay đã đạt được những kết quả quan trọng, giúp tập trung các nguồn lực cho thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, thực hiện các mục tiêu phát triển đất nước ngày càng phồn vinh, hạnh phúc. Cơ đồ, tiềm lực, tầm vóc, vị thế và uy tín của Việt Nam ngày càng được nâng cao. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy, công cuộc xử lý vấn nạn lãng phí của Việt Nam vẫn còn những khó khăn, hạn chế, bất cập, chưa đạt mục tiêu như kỳ vọng. Vấn nạn lãng phí (cùng với tham nhũng) vẫn đang âm thầm gây những hệ lụy xấu, ảnh hưởng nghiêm trọng, cản trở tiến trình phát triển đất nước.
Trước tình hình đó, Tổng Bí thư Tô Lâm đã có bài viết về “Chống lãng phí” để chỉ đạo các cấp, ngành, địa phương tăng cường nâng cao hiệu quả công tác ngăn ngừa, xử lý, đẩy lùi vấn nạn lãng phí. Bài viết của Tổng Bí thư đã thẳng thắn chỉ ra những tồn tại, hạn chế lớn trong công tác phòng, chống lãng phí hiện nay, cũng như phân tích rõ mức độ nguy hại đối với tiến trình phát triển đất nước nếu không kiên quyết xử lý vấn nạn này.
Tổng Bí thư nhấn mạnh: “chúng ta đang đứng trước cơ hội lịch sử để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Đây cũng là thời điểm để định hình tương lai của chúng ta. Để nắm bắt cơ hội, đẩy lùi thách thức, gia tăng mạnh mẽ nguồn lực chăm lo cho nhân dân, làm giàu cho đất nước trong giai đoạn cách mạng mới, xây dựng tương lai tốt đẹp, công tác phòng, chống lãng phí cần được triển khai quyết liệt, đồng bộ với những giải pháp hữu hiệu, tạo sự lan tỏa mạnh mẽ, trở thành tự nguyện, tự giác của mỗi cán bộ, đảng viên và người dân, văn hóa ứng xử trong thời đại mới”; “để đưa đất nước vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội, thực hiện thắng lợi các mục tiêu chiến lược 100 năm dưới sự lãnh đạo của Đảng, 100 năm thành lập nước, nhất định chúng ta phải quyết tâm phòng, chống lãng phí gắn với phòng, chống tham nhũng, tiêu cực”(5). Bài viết của Tổng Bí thư được lãnh đạo nhiều quốc gia đánh giá cao và ghi nhận những nỗ lực lớn của Việt Nam trong việc xử lý vấn nạn lãng phí, đồng thời được đông đảo tầng lớp nhân dân ủng hộ, đồng tình, tạo thêm khí thế mới cho công cuộc chống lãng phí ở nước ta trong những năm tiếp theo.
Tuy nhiên, với mưu đồ chính trị đen tối, các thế lực thù địch ra sức xuyên tạc, nhất là thổi phồng những hạn chế của công tác phòng, chống lãng phí ở Việt Nam những năm qua, hướng lái dư luận đến những nhận thức tiêu cực, hòng hạ thấp uy tín của Đảng, Nhà nước ta. Các thế lực thù địch xuyên tạc lãng phí (cũng như tham nhũng) là căn bệnh cố hữu của chế độ; chống lãng phí chỉ là hình thức, khẩu hiệu”, chỉ như “bắt cóc bỏ đĩa” (?!)…
Phản bác những luận điệu xuyên tạc về phòng, chống lãng phí
Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn coi trọng vấn đề phòng, chống lãng phí. Chống lãng phí là một nội dung quan trọng được đề cập ở các kỳ đại hội đảng và thường xuyên được các cấp, ngành, địa phương quán triệt thực hiện. Nhiều nghị quyết, chỉ thị, chương trình hành động... liên quan đến vấn đề phòng, chống lãng phí được ban hành và chỉ đạo tổ chức thực hiện trong thực tiễn(6). Đặc biệt, ngay sau bài viết “Chống lãng phí” của Tổng Bí thư Tô Lâm, đã có hàng loạt chỉ thị, quyết định, công điện về phòng, chống lãng phí được ban hành(7). Thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư, với mong muốn đẩy nhanh hơn nữa tiến độ và hiệu quả công tác phòng, chống lãng phí, Thủ tướng Chính phủ đã thành lập Ban Chỉ đạo phòng, chống lãng phí và trực tiếp điều hành, chỉ đạo để nâng cao hiệu quả thực chất công tác ngăn ngừa, xử lý vấn nạn lãng phí ở nước ta. Bên cạnh đó, Đảng và Nhà nước cũng tích cực chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương tăng cường phối hợp thực hành tiết kiệm, phòng, chống lãng phí, nhất là trong quản lý ngân sách, quản lý tài sản công, sử dụng vốn đầu tư công, sử dụng hiệu quả các nguồn lực,... Đó là những minh chứng rõ nét cho thấy Đảng và Nhà nước ta đặc biệt coi trọng vấn đề chống lãng phí, đồng thời luôn nỗ lực chỉ đạo ngày càng khẩn trương, quyết liệt để ngăn ngừa, xử lý hiệu quả, thực chất, triệt để vấn nạn lãng phí ở nước ta.
Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc và Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng kiểm tra dự án đường Vành đai 4 (đoạn qua địa bàn tỉnh Bắc Ninh), ngày 20-5-2026_Ảnh: hanoi.gov.vn
Nhờ những nỗ lực và quyết tâm cao của Đảng, Nhà nước những năm qua, công cuộc phòng, chống lãng phí ở nước ta đã đạt những kết quả đáng ghi nhận. Nhiều vụ án lớn có liên quan đến vấn nạn lãng phí ở nhiều địa phương trong cả nước đã được điều tra và xử lý nghiêm minh. Theo báo cáo của Chính phủ và các cơ quan hữu quan, mỗi năm, đã thu về cho ngân sách nhà nước nhiều nghìn tỷ đồng từ công tác ngăn ngừa, xử lý tình trạng lãng phí trong chi tiêu, đầu tư công; sử dụng lãng phí, sai mục đích tài sản công, tài nguyên quốc gia… Chỉ tính riêng trong 5 năm gần đây, số tiền thu được từ xử lý vấn nạn lãng phí, thực hành tiết kiệm chi ngân sách (bao gồm giảm thiểu, siết chặt các khoản đầu tư, mua sắm, chi tiêu công không cần thiết, thu hồi các khoản chi sai mục đích, các dự án không hiệu quả,…) đã là con số không nhỏ. Chỉ riêng trong 2 năm (2023, 2024), tổng số kinh phí, vốn nhà nước đã tiết kiệm được gần 150 nghìn tỷ đồng (năm 2023 là 83 nghìn tỷ đồng và năm 2024 là 64 nghìn tỷ đồng)(8). Hàng loạt các dự án đầu tư công chậm giải ngân vốn, các công trình, dự án đầu tư không hiệu quả, sai mục đích, bị thua lỗ,... đã dần được phát hiện, xử lý(9).
Bên cạnh đó, việc sáp nhập, tinh giảm tổ chức bộ máy tại 63 tỉnh, thành phố ở nước ta được thực hiện khẩn trương, tích cực, giảm bớt gánh nặng đầu tư, chi tiêu công, tiết kiệm ngân sách cho thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội,... Những kết quả của công tác xử lý vấn nạn lãng phí, thực hành tiết kiệm đó đã góp phần giải quyết được một phần đáng kể khó khăn cho ngân sách nhà nước, gia tăng được nguồn lực đầu tư cho các dự án, chương trình phát triển kinh tế - xã hội quốc gia. Những thành quả của công cuộc phòng, chống lãng phí (cùng với phòng, chống tham nhũng) góp phần giúp tăng trưởng kinh tế của Việt Nam năm 2024 đạt 7,09%, năm 2025 đạt 8,02% - mức tăng trưởng cao so với nhiều quốc gia trong khu vực và trên thế giới trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu vẫn đang gặp nhiều khó khăn, khủng hoảng, bất ổn, chiến tranh, dịch bệnh, thiên tai,...
Những thành tựu của công cuộc phòng, chống lãng phí đã giúp bổ sung nguồn lực cho ngân sách nhà nước để đầu tư, thực hiện các mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội, cải thiện và nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho đông đảo các tầng lớp nhân dân, để “không để ai bị bỏ lại phía sau” trong tiến trình phát triển đất nước... Những thành tựu đó cũng chính là minh chứng sinh động và thiết thực cho tinh thần nghiêm túc, quyết liệt, quyết tâm và năng lực, hiệu quả lãnh đạo của Đảng, Nhà nước ta trong việc xử lý vấn nạn lãng phí, không phải là “bản chất chế độ” hay hô hào, khẩu hiệu, hình thức như những luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch.
Tất nhiên, công cuộc phòng, chống lãng phí hiện vẫn đang gặp nhiều khó khăn, thách thức và không tránh khỏi những hạn chế. Tổng Bí thư Tô Lâm chỉ rõ: “lãng phí còn diễn ra khá phổ biến, dưới nhiều dạng thức khác nhau, đã và đang gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho phát triển.... gây suy giảm nguồn lực con người, nguồn lực tài chính, giảm hiệu quả sản xuất, tăng gánh nặng chi phí, gây cạn kiệt tài nguyên, gia tăng khoảng cách giàu nghèo”(10). Vẫn còn tình trạng lãng phí trong sử dụng các nguồn lực đầu tư, đầu tư không hiệu quả, lãng phí trong sử dụng tài sản công, tài nguyên, nhân lực,... diễn ra ở nhiều lĩnh vực, địa bàn gây bức xúc trong dư luận. Một bộ phận cán bộ thoái hóa, biến chất, tham ô, tham nhũng, tiêu xài hoang phí tài sản, tài nguyên quốc gia, của cải của nhân dân,... Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy, những vụ việc liên quan đến tệ nạn lãng phí, đặc biệt những vụ án gây lãng phí, thất thoát lớn tài sản, tài nguyên quốc gia... được dư luận quan tâm đều đã và đang được điều tra và đưa ra xét xử một cách nghiêm minh, công khai trên tinh thần “không có vùng cấm, ngoại lệ”, kể cả có liên quan đến những cán bộ lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước.
Việc chỉ ra những hạn chế, cũng như công khai những vụ án tham nhũng, lãng phí cho thấy tinh thần nghiêm túc và sự nỗ lực, quyết tâm không ngừng của Đảng, Nhà nước ta trong việc phát hiện, xử lý, đẩy lùi tệ nạn lãng phí. Đồng thời, cũng giúp người dân hiểu được những khó khăn, thách thức không nhỏ trong việc ngăn chặn, xử lý vấn nạn này ở nước ta. Từ đó, giúp nhân dân nâng cao cảnh giác, nhận diện và có thái độ đúng trước những luận điệu xuyên tạc, sai trái của các thế lực thù địch. Công cuộc phòng, chống lãng phí, tiêu cực, tham nhũng dẫu còn nhiều khó khăn, thách thức phía trước, song nhất định sẽ tiếp tục được thực hiện kiên quyết, kiên trì, thường xuyên, liên tục, tạo những chuyển biến thực sự tích cực. Trên cơ sở đó, toàn Đảng, toàn dân quyết tâm đoàn kết, phấn đấu đưa đất nước phát triển ngày càng giàu mạnh, hùng cường, ấm no, hạnh phúc trong kỷ nguyên mới./.
----------------------------
(1) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 7, tr. 357
(2) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 7, tr. 358
(3) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 7, tr. 361
(4) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 7, tr. 358
(5) GS, TS Tô Lâm: “Chống lãng phí”, Tạp chí Cộng sản điện tử, ngày 13-10-2024, https://www.tapchicongsan.org.vn/media-story/-/asset_publisher/V8hhp4dK31Gf/content/chong-lang-phi
(6) Luật Thực hành tiết kiệm chống lãng phí năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2013); Nghị quyết số 04-NQ/TW, ngày 21-8-2006, của Hội nghị Trung ương 3 khóa X, “Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí”; Chỉ thị số 21-CT/TW, ngày 21-12-2012, của Ban Chấp hành Trung ương, “Về việc đẩy mạnh thực hành tiết kiệm, chống lãng phí”; Chỉ thị số 27-CT/TW, ngày 25-12-2023, của Bộ Chính trị, “Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí”; Chỉ thị số 01/CT-TTg, ngày 4-1-2024, của Thủ tướng Chính phủ, “Về tăng cường tiết kiệm chi ngân sách nhà nước”; Chương trình tổng thể thực hành tiết kiệm, chống lãng phí các giai đoạn 2016-2020; giai đoạn 2021-2025 và các chương trình, kế hoạch hành động hằng năm để ngăn ngừa, xử lý vấn nạn lãng phí;…
(7) Công điện số 112/CĐ-TTg, ngày 6-11-2024, của Thủ tướng Chính phủ, “Về tập trung giải quyết dứt điểm các dự án tồn đọng, dừng thi công, khẩn trương triển khai, hoàn thành, đưa vào sử dụng chống lãng phí, thất thoát”; Công điện số 125/CĐ-TTg, ngày 1-12-2024, của Thủ tướng Chính phủ, “Về đẩy mạnh thực hành tiết kiệm, chống lãng phí”’; Chỉ thị số 08/CT-TTg, ngày 17-3-2025, của Thủ tướng Chính phủ, “Về đẩy mạnh phòng, chống lãng phí, khơi thông nguồn lực, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế”; Quyết định số 806/QĐ-TTg, ngày 22-4-2025, của Thủ tướng Chính phủ, về “Ban hành Chiến lược quốc gia về phòng, chống lãng phí đến năm 2035”; Hướng dẫn 63-HD/BCĐTW, ngày 28-4-2025, của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, “Về một số nội dung trọng tâm trong công tác phòng, chống lãng phí”;…
(8) Xem: Sơn Bách: “Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí đã có nhiều chuyển biến”, Báo Nhân dân, ngày 20-5-2024, https://nhandan.vn/thuc-hanh-tiet-kiem-chong-lang-phi-da-co-nhieu-chuyen-bien-post810237.html và “Tiết kiệm 64.014 tỷ đồng kinh phí vốn nhà nước trong năm 2024”, Thời báo Tài chính Việt Nam, ngày 24-4-2025, https://thoibaotaichinhvietnam.vn/tiet-kiem-64014-ty-dong-kinh-phi-von-nha-nuoc-trong-nam-2024-175237.html
(9) 9 dự án quan trọng quốc gia ngành giao thông vận tải đã bị điều tra, xử lý, giải ngân, thu về được 70.743,08 tỷ đồng; bắt buộc chuyển giao 4 ngân hàng thương mại yếu kém; xử lý 12 dự án của ngành công thương làm ăn thua lỗ, không hiệu quả,… Thực hiện thanh tra, kiểm tra toàn diện (trong đó có nội dung thanh tra việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí ở nhiều bộ, ngành…) đã phát hiện xử lý 157.585 tỷ đồng vi phạm về kinh tế, thu hồi được 20.467 tỷ đồng về cho ngân sách nhà nước và hàng ngàn hécta đất bỏ hoang, hoặc bị sử dụng sai mục đích, đầu tư không hiệu quả,... Xem: Báo cáo kết quả thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong năm 2024, https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Tai-chinh-nha-nuoc/Bao-cao-218-BC-CP-2025-ket-qua-thuc-hanh-tiet-kiem-chong-lang-phi-trong-nam-2024-654189.aspx
(10) GS, TS Tô Lâm: “Chống lãng phí”, Tạp chí Cộng sản điện tử, ngày 13-10-2024, https://www.tapchicongsan.org.vn/media-story/-/asset_publisher/V8hhp4dK31Gf/content/chong-lang-phi
TS Hoàng Thị Kim Oanh - PGS, TS Vũ Thị Thanh Xuân
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
https://www.tapchicongsan.org.vn/
